Trang nhất » Tin Tức » Giảng dạy - Học tập

DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC

Thứ năm - 14/03/2019 08:32
Một số vấn đề về Dạy học định hướng phát triển năng lực người học và xây dựng bài giảng.

TRƯỜNG THPT LÊ TRỰC

BAN CHUYÊN MÔN
*****
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ XÂY DỰNG BÀI GIẢNG ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

Phần I

 DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

1. Dạy học định hướng phát triển năng lực

Việc dạy học định hướng năng lực được thể hiện ở trong các thành tố quá trình dạy học như sau:
- Về mục tiêu dạy học: Ngoài các yêu cầu về mức độ như nhận biết, tái hiện kiến thức cần có những mức độ cao hơn như vận dụng kiến thức trong các tình huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế. Các mục tiêu này đạt được thông qua các hoạt động trong và ngoài nhà trường.
- Về phương pháp dạy học: Ngoài cách dạy học thuyết trình cung cấp kiến thức cần tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn. Như vậy thông thường, qua một hoạt động học tập, học sinh sẽ được hình thành và phát triển không phải một loại năng lực mà là được hình thành đồng thời nhiều năng lực hoặc nhiều năng lực thành tố mà ta không cần (và cũng không thể) tách biệt từng thành tố trong quá trình dạy học.
- Về nội dung dạy học: Cần xây dựng các hoạt động, chủ đề, nhiệm vụ đa dạng gắn với thực tiễn.
- Về kiểm tra đánh giá: Về bản chất đánh giá năng lực cũng phải thông qua đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ của HS trong các loại tình huống phức tạp khác nhau. Trên cơ sở này, các nhà nghiên cứu ở nhiều quốc gia khác nhau đề ra các chuẩn năng lực trong giáo dục tuy có khác nhau về hình thức, nhưng khá tương đồng về nội hàm. Trong chuẩn năng lực đều có những nhóm năng lực chung. Nhóm năng lực chung này được xây dựng dựa trên yêu cầu của nền kinh tế xã hội ở mỗi nước. Trên cơ sở năng lực chung, các nhà lí luận dạy học bộ môn cụ thể hóa thành những năng lực chuyên biệt.
Khác với việc tổ chức hoạt động dạy học, các công cụ đánh giá cần chỉ rõ thành tố của năng lực cần đánh giá và xây dựng được các công cụ đánh giá từng thành tố của các năng lực thành phần. Sự liên hệ giữa mục tiêu, hoạt động dạy học và công cụ đánh giá được thể hiện trong Hình
2. Các năng lực chuyên biệt trong từng môn học
Chúng tôi giới thiệu hai quan điểm xây dựng tuy là khác nhau nhưng đem lại kết quả khá tương đồng.
a) Xây dựng các năng lực chuyên biệt bằng cách cụ thể hóa các năng lực chung
Ở cách tiếp cận này, người ta xác định các năng lực chung trước, chúng là các năng lực mà toàn bộ quá trình giáo dục ở trường phổ thông đều phải hướng tới để hình thành ở học sinh. Sau đó, từng môn học sẽ xác định sự thể hiện cụ thể của các năng lực chung ở trong môn học của mình như thế nào.
Stt Năng lực chung Năng lực bộ môn
Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân
1 Năng lực tự học  
2 Năng lực giải quyết vấn đề (Đặc biệt quan trọng là NL giải quyết vấn đề bằng con đường thực nghiệm hay còn gọi là năng lực thực nghiệm)  
3 Năng lực sáng tạo  
4 Năng lực tự quản lý  
Nhóm năng lực về quan hệ xã hội
5 Năng lực giao tiếp  
6 Năng lực hợp tác  
Nhóm năng lực công cụ (Các năng lực  này sẽ được hình thành trong quá trình hình thành các năng lực ở trên)
7 Năng lực sử dụng CNTT và truyền thông (ICT)  
8 Năng lực sử dụng ngôn ngữ  
9 Năng lực tính toán  
b) Xây dựng các năng lực chuyên biệt dựa trên đặc thù môn học
Với cách tiếp cận này, người ta sẽ dựa trên đặc thù nội dung, phương pháp nhận thức và vai trò của môn học đối với thực tiễn để đưa ra hệ thống năng lực. Tuy nhiên việc hình thành, phát triển và đánh giá các năng lực này như một chỉnh thể là việc làm hết sức khó khăn và đòi hỏi cần có thời gian.
Do đó ta cần tiếp tục chia nhỏ các năng lực trên thành các năng lực thành phần.Tiếp theo, ta cần chỉ ra các thao tác liên quan đến từng năng lực thành phần, mà các thao tác này có thể nhận biết được và đưa ra chỉ bảo rõ ràng về mức độ chất lượng của từng thao tác.
Bảng 3: Cấp độ các năng lực
Nhóm năng lực Cấp độ
I II III
Năng lực sử dụng kiến thức KI Tái hiện kiến thức KII Vận dụng kiến thức KIII Liên kết và chuyển tải kiến thức
Năng lực về phương pháp  PI Mô tả lại các phương pháp chuyên biệt PII Sử dụng các phương pháp chuyên biệt PIII Lựa chọn và vận dụng các phương pháp chuyên biệt để giải quyết vấn đề
Năng lực trao đổi thông tin XI Làm theo mẫu diễn tả cho trước XII Sử dụng hình thức diễn tả phù hợp XIII Tự lựa chọn cách diễn tả và sử dụng
Năng lực cá thể CI: Áp dụng sự đánh giá có sẵn. CII: Bình luận những đánh giá đã có. CIII: Tự đưa ra những đánh giá của bản thân.
Phần II.
XÂY DỰNG BÀI GIẢNG
1. Quy trình chung để chuẩn bị và thực hiện một giờ dạy học
1.1. Quy trình chuẩn bị một giờ dạy học 
          Quy trình chuẩn bị một giờ dạy học với các bước thiết kế một giáo án và khung cấu trúc của một giáo án như sau:
a) Các bước thiết kế một giáo án
 Bước 1: Xác định mục tiêu của bài học căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ trong chương trình
Bước 2: Nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu liên quan
Bước 3: Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của học sinh bao gồm: xác định những kiến thức, kỹ năng mà học sinh đã có và cần có; dự kiến những khó khăn, những tình huống có thể nảy sinh và các phương án giải quyết.       
          Bước 4: Lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp học sinh học tập tích cực, chủ động, sáng tạo               
 Bước 5: Thiết kế giáo án       
b) Cấu trúc chung của một giáo án
- Mục tiêu bài học:
+ Nêu rõ yêu cầu học sinh cần đạt về kiến thức, kỹ năng, thái độ.
+ Mục tiêu được biểu đạt bằng động từ cụ thể, để lượng hoá được.
- Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học:
+ Giáo viên chuẩn bị các thiết bị dạy học (tranh ảnh, mô hình, hiện vật, hoá chất...), các phương tiện dạy học (máy chiếu, TV, đầu video, máy tính, máy projector...) và tài liệu dạy học cần thiết.
+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài học (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tài liệu và đồ dùng học tập cần thiết).  
- Tổ chức các hoạt động dạy học:
Trình bày rõ cách thức triển khai các hoạt động dạy - học cụ thể. Với mỗi hoạt động cần chỉ rõ:
+ Tên hoạt động;
+ Mục tiêu của hoạt động;
+ Cách tiến hành hoạt động;
+ Thời lượng để thực hiện hoạt động;
+ Kết luận của giáo viên về: những kiến thức, kỹ năng, thái độ học sinh cần có sau hoạt động; những tình huống thực tiễn có thể vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ đã học để giải quyết; những sai sót thường gặp; những hậu quả có thể xảy ra nếu không có cách giải quyết phù hợp;...
- Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối: xác định những việc học sinh cần phải tiếp tục thực hiện sau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng bài cũ hoặc
để chuẩn bị cho việc học bài mới.
          1.2. Thực hiện giờ dạy học
Người giáo viên nên thực hiện theo các bước cơ bản sau:
a) Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.
b) Tổ chức dạy và học bài mới
c) Luyện tập, củng cố            
d) Đánh giá
         e) Hướng dẫn học sinh học bài, làm việc ở nhà
2. Định hướng chung trong xây dựng bài giảng
Chuỗi hoạt động học trong mỗi bài giảng đều tuân theo con đường nhận thức chung như sau:
          - Hoạt động giải quyết một tình huống học tập:
          - Hoạt động tìm tòi, khám phá, lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng mới và thực hành, luyện tập, củng cố, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng vừa lĩnh hội được nhằm giải quyết tình huống/vấn đề học tập.
         - Hoạt động vận dụng được các kiến thức, kỹ năng để phát hiện và giải quyết các tình huống/vấn đề thực tiễn.
3. Quy trình xây dựng bài giảng
Mỗi bài giảng phải giải quyết trọn vẹn một vấn đề học tập. Vì vậy, việc xây dựng mỗi bài học cần thực hiện theo quy trình như sau:
         3.1. Xác định vấn đề cần giải quyết trong dạy học
         Vấn đề cần giải quyết có thể là một trong các loại sau:
         - Vấn đề tìm kiếm, xây dựng kiến thức mới.
         - Vấn đề kiểm nghiệm, ứng dụng kiến thức.       
Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên đánh giá kết quả làm việc của học sinh.
Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết vấn đề. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá.
Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề. Học sinh phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết, giải pháp và lựa chọn giải pháp. Học sinh thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá.
Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề cần giải quyết. Học sinh giải quyết vấn đề, tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của GV khi kết thúc.
         3.2. Xây dựng nội dung dạy học
         3.3. Xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong bài dạy
         3.4. Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, yận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh.
3.5. Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo bài họcđã xây dựng.
         3.6. Thiết kế tiến trình dạy học bài họcthành các hoạt động học được tổ chức cho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kỹ thuật dạy học được sử dụng. Trong đó cần đặc biệt quan tâm xây dựng tình huống xuất phát.
4. Cấu trúc trình bày bài soạn giáo án
Một bài dạy được thiết kế và xây dựng theo cấu trúc chung như sau:
- Vấn đề dạy học trong bài giảng.
- Nội dung của bài học và thời lượng thực hiện.
- Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ và những phẩm chất, năng lực của học sinh có thể hình thành và phát triển trong dạy học.
- Bảng mô tả 4 mức yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của các loại câu hỏi/bài tập kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học.
- Các câu hỏi/bài tập tương ứng với mỗi loại/mức độ yêu cầu được mô tả dùng trong quá trình tổ chức hoạt động học của học sinh.
- Tiến trình dạy học bài họcđược thiết kế thành các hoạt động thể hiện tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được lựa chọn.
 
 
                                                                                         

Tác giả bài viết: Võ Văn Tuệ

Nguồn tin: BAN CHUYÊN MÔN-TRưỜNG THPT LÊ TRỰC

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn